Przejdź do treści
ŹRÓDŁA. KONTEKST. FAKTY.Jak sprawdzamy informacje?
FAKE BUSTER. Powered by minge.studio by Oskar Minge × Pressmania.pl
Zanim uwierzysz, sprawdź.Wiadomości, zdjęcia i nagrania pod lupą.
Sprawdź materiał
HISTORIA / DOWODY / MECHANIZMY

Historyczne fake newsy na świecie
Co wiemy ze źródeł?

Dokumenty, inscenizacje, zdjęcia i zmyślone odkrycia. Liczba opracowań w tym zbiorze: 55. Przy każdym: konkretne twierdzenie, podstawa oceny i lekcja na dziś.

Stary mechanizm. Nowe narzędzia.

Naszą specjalnością jest droga od pozornego dowodu do udokumentowanego wyjaśnienia. Wycinanka przed obiektywem, spreparowany dokument i obraz AI wymagają różnych sprawdzeń. Samo podobieństwo do dawnej mistyfikacji nie rozstrzyga dzisiejszej sprawy.

To wybór edukacyjny. Nie jest rankingiem wszystkich oszustw ani zarzutem wobec każdego autora fikcji.

Widoczne opracowania: 55 z 55

Fikcyjna srebrna moneta oglądana w rękawiczce pod światłem badawczym.ILUSTRACJA AI
193 rok lub później01

Czy fałszywy denar może być starożytny? British Museum zachowuje znak zapytania

Słowo „fałszerstwo” nie zawsze oznacza współczesną kopię. Trzeba sprawdzić datowanie i poziom pewności instytucji.

Czytaj ze źródłami
Źródło zdjęcia Redakcja FAKE BUSTER

ILUSTRACJA AI. Nie przedstawia monety British Museum ani prawdziwego napisu.

Redakcja FAKE BUSTER / ilustracja AI · Opracowanie własne FAKE BUSTER z pomocą AI

Zobacz materiał źródłowy ↗
Udostępnij
Fikcyjny brązowy nóż podczas symbolicznego badania skanerem.ILUSTRACJA AI
nowoczesna imitacja obiektu z VI wieku03

Brązowy nóż liturgiczny nie pochodzi z VI wieku. Luwr wskazuje nowoczesną imitację

Historia kolekcji i przypuszczalne miejsce pochodzenia nie potwierdzają datowania. Trzeba oddzielić proweniencję od wieku wykonania.

Czytaj ze źródłami
Źródło zdjęcia Redakcja FAKE BUSTER

ILUSTRACJA AI. Wyobrażona scena nie przedstawia obiektu Luwru ani realnego badania.

Redakcja FAKE BUSTER / ilustracja AI · Opracowanie własne FAKE BUSTER z pomocą AI

Zobacz materiał źródłowy ↗
Udostępnij
Naszyjnik w gablocie, połowa kadru pokazuje warstwę badawczą. Nagłówek: Tajemnica naszyjnika.ILUSTRACJA AI
pozyskany w 1929 / prawdopodobnie XIX wiek22

„Bizantyjski” naszyjnik Smithsonian: konserwatorzy podważyli dawną atrybucję

Atrybucje muzealne mogą się zmieniać. Najważniejsza jest aktualna dokumentacja i zakres pewności badaczy.

Czytaj ze źródłami
Źródło zdjęcia Redakcja FAKE BUSTER

ILUSTRACJA AI. Symboliczna scena; nie przedstawia obiektu Smithsonian.

Redakcja FAKE BUSTER / ilustracja AI · Opracowanie własne FAKE BUSTER z pomocą AI

Zobacz materiał źródłowy ↗
Udostępnij
ILUSTRACJA AI: dwie symboliczne kryształowe czaszki na stole badawczym, lampa, lupa i czerwone światło. Nagłówek „CZASZKI POD LUPĄ”, oznaczenie archiwum i badań z 2008 roku.ILUSTRACJA AI
1897–200826

Kryształowe czaszki pod mikroskopem. Co wykazały badania dwóch muzealnych obiektów?

Materiał, technika wykonania i udokumentowane pochodzenie wymagają osobnej oceny. Muzealna gablota nie zastępuje badań.

Czytaj ze źródłami
Źródło zdjęcia Redakcja FAKE BUSTER

ILUSTRACJA AI. Symboliczna scena dwóch kwarcowych czaszek na stole badawczym. Nie przedstawia badanych eksponatów ani dokumentacji laboratoryjnej.

Redakcja FAKE BUSTER / ilustracja AI · Opracowanie własne FAKE BUSTER z pomocą AI

Zobacz materiał źródłowy ↗
Udostępnij
ILUSTRACJA AI: symboliczne złote nakrycie głowy na stole złotnika, z czerwonym oświetleniem, lupą i narzędziami. Nagłówek „ZŁOTO PRAWDZIWE. ANTYK FAŁSZYWY.” oraz „ARCHIWUM 1896”.ILUSTRACJA AI
1896 / koniec XIX w.27

Tiara Saïtapharnèsa w Luwrze. Prawdziwe złoto, dopisana starożytność

Sprawdź osobno materiał, autora, datowanie i numer obiektu. Katalog repliki nie jest dokumentacją pierwowzoru.

Czytaj ze źródłami
Źródło zdjęcia Redakcja FAKE BUSTER

ILUSTRACJA AI. Symboliczna scena złotnicza inspirowana tematyką fałszywych antyków. Nie jest zdjęciem tiary z Luwru ani rekonstrukcją jej powstania.

Redakcja FAKE BUSTER / ilustracja AI · Opracowanie własne FAKE BUSTER z pomocą AI

Zobacz materiał źródłowy ↗
Udostępnij
ILUSTRACJA AI: zbliżenie pędzla nanoszącego świeżą czerwoną farbę na symboliczną miniaturę na starym pergaminie. Nagłówek „STARY PERGAMIN. NOWA PODRÓBKA.” i „ARCHIWUM 1930”.ILUSTRACJA AI
przełom XIX/XX w. / 193028

Stary pergamin, nowa podróbka. Sposób „Hiszpańskiego Fałszerza” na średniowieczne miniatury

Datowanie podłoża nie datuje każdej warstwy dzieła. Przydomek twórcy nie potwierdza jego narodowości.

Czytaj ze źródłami
Źródło zdjęcia Redakcja FAKE BUSTER

ILUSTRACJA AI. Symboliczna scena malowania na starym pergaminie. Nie przedstawia rzeczywistego fałszerza ani konkretnego rękopisu.

Redakcja FAKE BUSTER / ilustracja AI · Opracowanie własne FAKE BUSTER z pomocą AI

Zobacz materiał źródłowy ↗
Udostępnij
Ilustracja AI. Symboliczna scena fikcyjnego lotu balonem opisanego w mistyfikacji Poe. Nie dokumentuje prawdziwej wyprawy.ILUSTRACJA AI
184430

Poe ogłosił lot przez Atlantyk. Balon „Victoria” istniał w prasowej mistyfikacji

Sprawdzaj centralne twierdzenie i pochodzenie jego potwierdzeń. Wiele szczegółów od jednego autora nadal stanowi jedną opowieść.

Czytaj ze źródłami
Źródło zdjęcia FAKE BUSTER

Ilustracja AI. Symboliczna scena fikcyjnego lotu balonem opisanego w mistyfikacji Poe. Nie dokumentuje prawdziwej wyprawy.

FAKE BUSTER / AI · Opracowanie własne z pomocą AI

Zobacz materiał źródłowy ↗
Udostępnij
Ilustracja AI. Symboliczny wymyślony autor nad otwartym tomem. Obraz nie przedstawia rzeczywistego rękopisu ani portretu Chattertona.ILUSTRACJA AI
lata 1760. / 177731

Thomas Rowley nie był autorem tych wierszy. Chatterton wymyślił średniowieczne pochodzenie rękopisów

Oceniaj osobno wartość literacką i prawdziwość przypisania autora oraz epoki. Stylizacja nie potwierdza odnalezienia dawnego rękopisu.

Czytaj ze źródłami
Źródło zdjęcia FAKE BUSTER

Ilustracja AI. Symboliczny wymyślony autor nad otwartym tomem. Obraz nie przedstawia rzeczywistego rękopisu ani portretu Chattertona.

FAKE BUSTER / AI · Opracowanie własne z pomocą AI

Zobacz materiał źródłowy ↗
Udostępnij
Ilustracja AI. Symboliczny warsztat z fragmentami anonimowych rycin. Nie jest reprodukcją portretu Lincolna i Calhouna ani dokumentacją historycznego atelier.ILUSTRACJA AI
około 186532

Głowa Lincolna, ciało Calhouna. Ten portret jest ryciną złożoną z różnych wzorów

Ustal medium, datowanie i źródła elementów. Fotografia użyta jako wzór nie zmienia gotowej ryciny w zdjęcie jednej rzeczywistej sceny.

Czytaj ze źródłami
Źródło zdjęcia FAKE BUSTER

Ilustracja AI. Symboliczny warsztat z fragmentami anonimowych rycin. Nie jest reprodukcją portretu Lincolna i Calhouna ani dokumentacją historycznego atelier.

FAKE BUSTER / AI · Opracowanie własne z pomocą AI

Zobacz materiał źródłowy ↗
Udostępnij
Symboliczna ilustracja AI pustego teatralnego tronu, turbanu i kostiumu, z nagłówkiem Księżniczka z opowieści.ILUSTRACJA AI
181736

Księżniczka Caraboo przybyła z nieistniejącej wyspy. Uwierzyli w nią mieszkańcy Bristolu

Autentyczny portret dokumentuje istnienie osoby i jej wizerunek. Nie potwierdza automatycznie roli ani biografii, które sobie przypisywała.

Czytaj ze źródłami
Źródło zdjęcia FAKE BUSTER

Ilustracja AI. Rekonstrukcja symboliczna; nie przedstawia autentycznego artefaktu ani dokumentacji wydarzenia.

FAKE BUSTER / AI · Opracowanie własne z pomocą AI

Zobacz materiał źródłowy ↗
Udostępnij
Spaghetti rośnie na drzewach? Tak BBC przygotowała żart z 1957 rokuINFOGRAFIKA AI
195744

Spaghetti rośnie na drzewach? Tak BBC przygotowała żart z 1957 roku

Przy przekonującym filmie sprawdź także datę emisji i opis nadawcy.

Czytaj ze źródłami
Źródło zdjęcia Redakcja FAKE BUSTER

Spaghetti rośnie na drzewach? Tak BBC przygotowała żart z 1957 roku Infografika AI FAKE BUSTER z 19 listopada 2026. Schemat objaśnia tekst, szczegóły sprawdzanego materiału można zobaczyć w źródłach.

Redakcja FAKE BUSTER / infografika AI · Opracowanie własne FAKE BUSTER z pomocą AI

Zobacz materiał źródłowy ↗
Udostępnij
Archaeoraptor. Jak tomografia pomogła zbadać fałszywą skamieniałośćINFOGRAFIKA AI
1999–200145

Archaeoraptor. Jak tomografia pomogła zbadać fałszywą skamieniałość

Prawdziwy fragment i wiarygodnie wyglądający układ wymagają sprawdzenia pochodzenia oraz połączeń.

Czytaj ze źródłami
Źródło zdjęcia Redakcja FAKE BUSTER

Archaeoraptor. Jak tomografia pomogła zbadać fałszywą skamieniałość Infografika AI FAKE BUSTER z 19 listopada 2026. Schemat objaśnia tekst, szczegóły sprawdzanego materiału można zobaczyć w źródłach.

Redakcja FAKE BUSTER / infografika AI · Opracowanie własne FAKE BUSTER z pomocą AI

Zobacz materiał źródłowy ↗
Udostępnij
Wygenerowany przez AI obraz papieża Franciszka w białej kurtce.OBRAZ AI
202349

Papież Franciszek w białej kurtce

Rozpoznawalna twarz i realizm nie dowodzą, że pokazana scena miała miejsce. Sprawdź pochodzenie konkretnego kadru.

Czytaj ze źródłami
Źródło zdjęcia Midjourney; twórca wskazywany w źródłach jako Pablo Xavier

Obraz z obiegu w marcu 2023. Wygenerowany w Midjourney, nie fotografia wydarzenia.

Midjourney; twórca wskazywany w źródłach jako Pablo Xavier / Wikimedia Commons · Domena publiczna według Wikimedia Commons (PD-algorithm)

Zobacz materiał źródłowy ↗
Udostępnij

Jak czytać archiwum?

Data wydarzenia i data naszego sprawdzenia są osobne. Źródła prowadzą do muzeów, dokumentacji i opracowań. Brak automatycznego wzorca zdjęcia nie oznacza braku ustaleń o historii.

Poznaj mechanizmy dezinformacji · Sprawdź współczesny materiał
PARTNER REDAKCYJNY FAKE BUSTER

Prawda potrzebuje kontekstu.

PRESSMANIA wspiera FAKE BUSTER wiedzą dziennikarską i zapleczem redakcyjnym.

CZYTAJ PRESSMANIA
minge.studio by Oskar MingeTWÓRCA I SPONSOR FAKE BUSTER

Masz pomysł? Zrealizujmy Twój projekt.

Tworzymy marki i projekty cyfrowe. FAKE BUSTER to jeden z nich.

ZREALIZUJMY TWÓJ PROJEKT