NEWS / Edukacja i dezinformacja
Wiesz, że film to deepfake. Mimo to jego treść może nadal wpływać na ocenę

Czerwona etykieta „deepfake” nie wymazuje obrazu z pamięci. W badaniach uczestnicy nadal brali pod uwagę treść zmanipulowanego filmu, nawet gdy wierzyli ostrzeżeniu i wiedzieli, że nagranie jest fałszywe. To nie dowód, że oznaczenia są zbędne. To sygnał, że sama etykieta nie kończy weryfikacji.
Trzy eksperymenty i jedno powtarzające się zjawisko
Badacze Simon Clark i Stephan Lewandowsky opisali trzy prerejestrowane eksperymenty z udziałem 175, 275 i 223 osób. Uczestnicy oglądali wygenerowane nagranie, na którym ktoś pozornie przyznawał się do przestępstwa lub przewinienia moralnego. W części warunków film poprzedzało jednoznaczne ostrzeżenie, że to deepfake.
Mimo ostrzeżenia większość badanych nadal opierała część oceny winy na treści filmu. Efekt pojawiał się również u osób deklarujących, że uwierzyły ostrzeżeniu. Autorzy nazwali to utrzymującym się wpływem zmanipulowanego materiału.
Ostrzeżenie pomaga, ale nie zeruje skutku
Wniosek nie brzmi: „etykiety nie działają”. Ostrzeżenie zmniejszało wpływ filmu, ale nie usuwało go całkowicie. To różnica między ograniczeniem szkody a pełnym unieważnieniem pierwszego wrażenia.
Nowsza publikacja z sierpnia 2026 r., oparta na dwóch eksperymentach z łączną próbą 2500 osób, sprawdzała dodatkowo atakowanie wiarygodności osoby z filmu. Taki zabieg nie zwiększył skuteczności ostrzeżenia. Autorzy ponownie wskazali, że sama informacja o fałszu może być niewystarczająca.
Czego badanie nie dowodzi
Eksperymenty wykorzystywały fikcyjne scenariusze osadzone w zadaniu badawczym. Autorzy podkreślają, że nie można wykluczyć wpływu sposobu zadawania pytań. Wyniku nie należy więc zamieniać w twierdzenie, że każdy deepfake zawsze przekona odbiorcę albo że etykiety są bezwartościowe.
Badanie dotyczyło oceny po obejrzeniu konkretnego typu materiału. Nie mierzyło wszystkich zachowań w mediach społecznościowych, nie rozstrzyga też, jak zareaguje każda grupa odbiorców na każdy film.
Co robić po zobaczeniu etykiety deepfake
Zatrzymaj odtwarzanie i nazwij najważniejsze twierdzenie filmu jednym zdaniem. Potem szukaj źródła niezależnego od samego nagrania: pełnej wypowiedzi, komunikatu instytucji, relacji świadków albo oryginalnego pliku. Nie podejmuj decyzji tylko dlatego, że scena wzbudziła złość lub strach.
Jeśli udostępniasz sprostowanie, nie powtarzaj samego filmu bez kontekstu. Najpierw pokaż sprawdzony fakt, potem wyjaśnij manipulację i podaj źródło. Opracowanie FAKE BUSTER: 20 listopada 2026. Okładka jest oznaczoną ilustracją AI i nie przedstawia realnej osoby ani prawdziwego zdarzenia.
Źródła i daty
- Clark i Lewandowsky, „The continued influence of AI-generated deepfake videos despite transparency warnings”, Communications Psychology, 2.01.2026 · odczyt: 20.11.2026
- Clark i Lewandowsky, „Credibility attacks do not enhance the impact of deepfake warnings”, Scientific Reports, 5.08.2026 · odczyt: 20.11.2026
- Mimikama, omówienie badań nad wpływem ostrzeżeń, 20.11.2026 · odczyt: 20.11.2026
